Olvido Şiiri İncelemesi

 

Olvido

Hoyrattır bu akşamüstüler daima.

Gün saltanatıyla gitti mi bir defa

Yalnızlığımızla doldurup her yeri

Bir renk çığlığı içinde bahçemizden,

Bir el çıkarmaya başlar bohçamızdan

Lavanta çiçeği kokan kederleri;

Hoyrattır bu akşamüstüler daima.

Dalga dalga hücum edip pişmanlıklar

Unutuşun o tunç kapısını zorlar

Ve ruh, atılan oklarla delik deşik;

İşte, doğduğun eski evdesin birden,

Yolunu gözlüyor lâmba ve merdiven,

Susmuş ninnilerle gıcırdıyor beşik

Ve cümle yitikler, mağluplar, mahzunlar…

Söylenmemiş aşkın güzelliğiyledir

Kâğıtlarda yarım bırakılmış şiir;

İnsan, yağmur kokan bir sabaha karşı

Hatırlar bir gün bir camı açtığını,

Duran bir bulutu, bir kuş uçtuğunu

Çöküp peynir ekmek yediği bir taşı…

Bütün bunlar aşkın güzelliğiyledir.

Aşklar uçup gitmiş olmalı bir yazla

Halay çeken kızlar misali kolkola,

Ya sizler! Ey çekilmiş zaman etekleri,

İhtiyar ağaçlı, kuytu bahçelerden

Ayışığı gibi sürükleyip giden;

Geceye bırakıp yorgun erkekleri

Salınan etekler fısıltıyla, nazla.

Ebedi aşığın dönüşünü bekler

Yalan yeminlerin tanığı çiçekler

Artık olmayacak baharlar içinde.

Ey, ömrün en güzel türküsü aldanış!

Aldan, geçmiş olsa bile ümitsiz kış;

Her garipsi ayak izi kar içinde

Dönmeyen aşığın serptiği çiçekler.

Ya sen! Ey sen! Esen dallar arasından

Bir parıltı gibi görünüp kaybolan

Ne istersin benden akşam saatinde?

Bir gülüşü olsun görülmemiş kadın,

Nasıl ölümsüzsün aynasında aşkın;

Hatıraların bu uyanma vaktinde

Sensin hep, sen, esen dallar arasından.

Ey unutuş! Kapat artık pencereni,

Çoktan derinliğine çekmiş deniz beni;

Çıkmaz artık sular altından o dünya.

Bir duman yükselir gibidir kederden

Macerası çoktan bitmiş o şeylerden.

Amansız gecenle yayıl dört yanıma

Ey unutuş! Kurtar bu gamlardan beni.

                     Ahmet Muhip Dıranas

Şiirin Biçim Yönünden İncelenmesi

Nazım biçimi: serbest nazımdır.

Nazım birimi: benttir. Şiir 7’şer dizelik 7 bentten oluşmuştur.

Ölçüsü: 12’li hece ölçüsüdür.

Uyak düzeni: 1.bent: “a(n) a b c c b a(n)” / 2.bent: “a a b c c b a” / 3.bent: “a a b c c b a” / 4.bent: “a a b c c b a” / 5.bent: “a a b c c b a” / 6.bent: “a a b c c b a” / 7.bent: “a a b c c b a”

Her bendin uyak örgüsü farklıdır.

Uyak ve Redifler

a-Hoyrattır bu akşamüstüler daima

a---defa     

b---her yeri

c---bahçemizden

c---bohçamızdan   “-mızdan” redif; “-hçe / -hça” zengin uyak (kulak kafiyesi)

b---kederleri         “-i”redif; “-er” tam uyak

a-Hoyrattır bu akşamüstüler daima (nakarat) “-a” yarım uyak

a---pişmanlıklar

a---zorlar

b---delik deşik

c---birden

c---merdiven     “-en” tam uyak

b---beşik            “-eşik” zengin uyak

a---mahzunlar    “-lar” zengin uyak

a---aşkın güzelliğiyledir

a---şiir

b---karşı

c---açtığını

c---uçtuğunu     “tığını / tuğunu” redif; “-ç” yarım uyak

b---taşı                “-şı” tam uyak    

a---aşkın güzelliğiyledir   “-ir” tam uyak

a---yazla

a---kolkola

b---etekleri

c---bahçelerden

c---giden        “-den” zengin uyak

b---erkekleri  “-leri” redif; “-ek” tam uyak

a---nazla      “-la” tam uyak

a---bekler

a---tanığı çiçekler

b---baharlar içinde

c---aldanış

c---ümitsiz kış    “-ış” tam uyak

b---kar içinde      “-içinde”redif; “-ar” tam uyak 

a---serptiği çiçekler  “-ekler” zengin uyak

a---sen! esen dallar arasından

a---kaybolan

b---saatinde

c---kadın

c---aşkın      “-ın”tam uyak

b---vaktinde     “-inde” redif; “-t” yarım uyak

a---sen, esen dallar arasından  “-an” tam uyak

a---pencereni

a---deniz beni

b---dünya

c---kederden

c---şeylerden   “-den” redif; “-er” tam uyak

b---yanıma      “-a” yarım uyak

a---gamlardan beni   “-i” redif; “-en” tam uyak

Diğer Ahenk Unsurları

Şiirde uyak ve rediflerin dışında aliterasyon (ünsüz benzeşmesi), asonans (ünlü benzeşmesi) ve kelime tekrarları kullanılarak ahenk güçlendirilmiştir.

Örneğin; “Sensin hep, sen, esen dallar arasından.” dizesinde “s” ünsüzüyle aliterasyon, “Her garipsi ayak izi kar içinde” dizesinde “i” ünlüsüyle asonans yapılmıştır.

İlk bendin birinci ve yedinci dizeleri tekrar edilerek nakarat yapılmıştır;

“Hoyrattır bu akşamüstüler daima.

  (…)

  Hoyrattır bu akşamüstüler daima.”

Bazı bentlerde ahenk kelime tekrarlarıyla güçlendirilmiştir;

“Ya sen! Ey sen! Esen dallar arasından

  (…)

  Sensin hep, sen, esen dallar arasından.”

“Ey unutuş! Kapat artık pencereni

  (…)

  Ey unutuş! Kurtar bu gamlardan beni.”

Şiirin İçerik Yönünden İncelenmesi

Açıklama – Yorum

Unutuş anlamına gelen “Olvido” adlı şiir, unutulmaya yüz tutmuş hatıralar üzerine kurulmuştur. Şair, akşam olup karanlık çökmeye başlayınca geçmişinde yaşadığı günleri, acı tatlı anları hatırlamaya başlıyor. Bazısı tatlı bir düş, bazısı acı veren hatıralar, şairi karmaşık duygulara sürüklüyor.

Hoyrattır bu akşamüstüler daima.

Gün saltanatıyla gitti mi bir defa

Yalnızlığımızla doldurup her yeri

Bir renk çığlığı içinde bahçemizden,

Bir el çıkarmaya başlar bohçamızdan

Lavanta çiçeği kokan kederleri;

Hoyrattır bu akşamüstüler daima.

Akşamüstü her insan için farklı anlamlar ifade eder. Kimi hayal kurar, kimi düşünür, kimi yalnızlığıyla baş başa kalıp geçmiş günleri yeniden yaşar.

Şair, gün ağarmaya başlayınca geçmişini hatırlamaya başlar. Bir renk çığlığı ve lavanta kokuları arasından uyanır hatıraları.

Dalga dalga hücum edip pişmanlıklar

Unutuşun o tunç kapısını zorlar

Ve ruh, atılan oklarla delik deşik;

İşte, doğduğun eski evdesin birden,

Yolunu gözlüyor lâmba ve merdiven,

Susmuş ninnilerle gıcırdıyor beşik

Ve cümle yitikler, mağluplar, mahzunlar…

Unutulmuş ne kadar acı veren hatıra, ne kadar pişmanlık varsa sanki hepsi birden sarıverir şairin çevresini. Birden çocukluğuna doğduğu eve gider; lambayı, merdivenleri, ninnileri, beşiğini ve yitirdiklerini hatırlar. Her eşyanın onda ayrı bir anlamı vardır. Sonra gençlik günleri gelir aklına.

Söylenmemiş aşkın güzelliğiyledir

Kâğıtlarda yarım bırakılmış şiir;

İnsan, yağmur kokan bir sabaha karşı

Hatırlar bir gün bir camı açtığını,

Duran bir bulutu, bir kuş uçtuğunu

Çöküp peynir ekmek yediği bir taşı…

Bütün bunlar aşkın güzelliğiyledir.

Yaşadığı aşklar gelir aklına. Belki âşık olduğunu söyleyememiş, belki de âşık olduğu kızın bu durumdan haberi bile olmamıştır. Sevgiliye yazılan şiirler kâğıtlarda yarım bırakılmıştır. Şairin gözlerinin önünde hatıralar uçuşmaya başlar. Âşık olduğu zamanlarda dünyayı nasıl farklı gördüğünü hatırlar; yağmur kokan sabahlar, bulutlar, kuşlar, çöküp peynir ekmek yediği taş bile bir başka güzel görünür, bir başka anlam kazanır aşkın güzelliğiyle.

Aşklar uçup gitmiş olmalı bir yazla

Halay çeken kızlar misali kolkola,

Ya sizler! Ey çekilmiş zaman etekleri,

İhtiyar ağaçlı, kuytu bahçelerden

Ayışığı gibi sürükleyip giden;

Geceye bırakıp yorgun erkekleri

Salınan etekler fısıltıyla, nazla.

Zaman ilerlemiş, çocuksu aşkların yerini yorucu aşklar almıştır. Söylenmemiş sözlerin ve yarım kalan şiirlerin yerini fısıltıyla, nazla salınan etekler almıştır. Şair, gençlik günlerinde geceleri kuytu bahçelerde ay ışığında buluşan sevgilileri anımsıyor. Şairin, yaşadıklarını mı yoksa tanık olduklarını mı anlattığı yeterince belirgin değildir. Bu durum belki de şairin anılarının bulanıklığından kaynaklanmaktadır.

Ebedi aşığın dönüşünü bekler

Yalan yeminlerin tanığı çiçekler

Artık olmayacak baharlar içinde.

Ey, ömrün en güzel türküsü aldanış!

Aldan, geçmiş olsa bile ümitsiz kış;

Her garipsi ayak izi kar içinde

Dönmeyen aşığın serptiği çiçekler.

Şair, dönmeyeceğini bile bile “ebedi aşığın” yolunu bekler. Bu bekleyiş sırasında verilen sözlerin ve edilen yeminlerin yalan olduğunu anlar. Aldatılmıştır. Ancak bu aldanışta da bir güzellik vardır. Çünkü sevgilinin bıraktığı izler hala durmaktadır.

Ya sen! Ey sen! Esen dallar arasından

Bir parıltı gibi görünüp kaybolan

Ne istersin benden akşam saatinde?

Bir gülüşü olsun görülmemiş kadın,

Nasıl ölümsüzsün aynasında aşkın;

Hatıraların bu uyanma vaktinde

Sensin hep, sen, esen dallar arasından.

Şair, belki de hiç görmemesi, hiç hatırlamaması gereken bir kadın parıltısı görüyor. Bu kadın belki şaire hiç gülümsememiş, belki de hep acı vermiştir. Ancak şair için o, aşkın aynasında ölümsüzleşmiştir. Şair, ona olan aşkını bir ömür boyu kalbinde taşıyacak, her ne kadar acı verse de hatıraların uyanma vaktinde onu hep hatırlayacaktır.

Ey unutuş! Kapat artık pencereni,

Çoktan derinliğine çekmiş deniz beni;

Çıkmaz artık sular altından o dünya.

Bir duman yükselir gibidir kederden

Macerası çoktan bitmiş o şeylerden.

Amansız gecenle yayıl dört yanıma

Ey unutuş! Kurtar bu gamlardan beni.

Şair, artık o gençlik yıllarında yaşadığı acı tatlı günlerin geri gelmeyeceğinin farkındadır. Bu da şaire daha yoğun duygular yaşatmaktadır. Belki de kanayan yarasına derman olacak tek şey unutmaktır. Akşamüzeri havanın kararmasıyla birlikte canlanan hatıraları şaire dayanılmaz acılar yaşatmaktadır. Bu nedenle şair, gecenin karanlığında “unutarak” acılarının dineceğini düşünür ve geceye sığınır.

Aslında şair, geçmişe duyulan özlemle, anıların verdiği acıyı iç içe yaşamaktadır. Şiirin ismi her ne kadar “unutuş” olsa da teması; “geçmişe duyulan özlem”dir.

Şiirdeki Edebi Sanatlar

“Hoyrattır bu akşamüstüler daima”

“Gün saltanatıyla gitti mi bir defa”

“Yolunu gözlüyor lâmba ve merdiven”

“Salınan etekler fısıltıyla, nazla”

“Yalan yeminlerin tanığı çiçekler”

“Hatıraların bu uyanma vaktinde”

“Ey unutuş! Kapat artık pencereni”

“Ey unutuş! Kurtar bu gamlardan beni”

Bu dizelerde teşhis (kişileştirme) sanatı vardır. Nesnelere ve doğadaki varlıklara insan özellikleri verilmiştir.

“Ya sizler! Ey çekilmiş zaman etekleri”

“Ey, ömrün en güzel türküsü aldanış!”

“Ya sen! Ey sen! Esen dallar arasından”

Bu dizelerde nida (seslenme) sanatı vardır.

“Lavanta çiçeği kokan kederleri”

“Aşklar uçup gitmiş olmalı bir yazla / Halay çeken kızlar misali kolkola”

“Ayışığı gibi sürükleyip giden”

“Bir parıltı gibi görünüp kaybolan”

“Bir duman yükselir gibidir kederden”

Bu dizelerde teşbih (benzetme) sanatı vardır.

Dil ve Anlatımı

Şiirde açık, yalın ve sade bir Türkçe kullanılmıştır. Şair, duygu ve düşüncelerini doğrudan değil, dolaylı bir yoldan, akşamüzeri canlanan hatıralar yoluyla anlatmaya, söylemek istediklerini çağrışımlar yoluyla hissettirmeye çalışmıştır. Şiirdeki anlatım, anlam noktasında okuyucunun hayallerini harekete geçiren, farklı çağrışımlarla şiirin anlamını kişinin anlayışına göre genişleten bir yapıdadır.

Şiirde soyut duygular, bazı somut ifadelerle (çiçekler, bahçe, lavanta çiçeği, merdiven, beşik gibi) anlatılmıştır.

Şair, karmaşık duyguları lirik bir anlatımla ifade etmiştir.

Şair Hakkında - Ahmet Muhip Dıranas

Hayatı

Ahmet Muhip Dıranas, 1909 yılında Sinop’un Salı köyünde doğdu. Babası Galip Efendi, annesi Seniha Hanım’dır. Babası Galip Efendi önce Balkanlarda, sonra Çanakkale’de, ardından da Kafkasya’da askerlik yaptı. Ahmet, burada ilkokula başladı. Yazları Salı köyüne gidip çobanlık yaptı. Doğa sevgisini ve doğaya düşkünlüğünü bu köye borçludur. Babası, Kurtuluş Savaşı başlayınca tekrar cepheye döndü. Savaştan sonra Ankara’ya taşındılar. Ufak tefek şiir denemeleri, bundan birkaç yıl sonra ortaokul sıralarında başladı. Ona şiiri ilk sevdiren dayısıdır.

Akşamları kitapçıda çalışan Ahmet, Abdullah Cevdet ile karşılaştı. Abdullah Cevdet “Köpek Havlamaları” şiirini beğendi ve “İçtihat” dergisinde yayınlanmasını sağladı. Lise yıllarında ise şairliğini etkileyecek ve şiirine asıl şeklini kazandıracak iki önemli kişiyi tanıdı. Bunlar Ankara Erkek Lisesi’nin edebiyat öğretmenleri Faruk Nafiz Çamlıbel ve Ahmet Hamdi Tanpınar’dır.

Liseyi bitirdikten sonra “Hâkimiyet-i Milliye” gazetesinde çalıştı. Ankara Hukuk Fakültesi’ne iki yıl devam ettikten sonra İstanbul’a gitti. Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü’ne girdi. Mezun olduktan sonra önce Güzel Sanatlar Akademisi Kütüphane Müdürlüğü, ardından Dolmabahçe Resim ve Heykel Müzesi’nde resim yardımcılığı yaptı.

1938 yılında Ankara’ya dönerek, Halkevleri Kültür ve Sanat Yayınlarını yönetti. Ağrı dolaylarında askerlik görevini yaptıktan sonra, Ankara Çocuk Esirgeme Kurumu Yayın Müdürü, Kurum Başkanı, daha sonra İş Bankası Yönetim Kurulu Üyesi oldu. Devlet Tiyatrosu Edebi Kurul Başkanlığı, Anadolu Ajansı Yönetim Kurulu Üyeliği yaptı.

Politikaya atılarak birkaç kez milletvekilliğine aday olduysa da seçilemedi. “Zafer” gazetesinde, “Milli Mecmua”da ve çeşitli dergilerde şiirleri yayınlandı.

Ahmet Muhip Dıranas, 21 Haziran 1980’de Ankara’da hayata gözlerini yumdu. Vasiyeti üzerine Sinop’un Salı köyünde toprağa verildi.

Edebi Kişiliği

Ahmet Muhip Dıranas, şiirde sese ve ahenge önem veren şairlerimizdendir. Hece şiirinin son kuşağı denilebilecek şairler arasındadır. Kendinden sonra gelecek şairler üzerinde de uzun süre etkili olabilen şairlerimizden biridir.

Gerek Fransız şiiri, gerekse Ahmet Haşim ve Ahmet Hamdi Tanpınar’ın etkileriyle şiirini özgün bir yapıya kavuşturmasını bilmiştir. Hece ölçüsü sınırlarında durak ve vurguların yerlerini değiştirerek şiirde geleneksel çağdaşlığı yakalayabilmiştir.

Ahmet Muhip Dıranas, çağrışım gücü yüksek, yurdu, insanı ve doğasıyla barışık, alışılmadık deyiş örgüsüyle unutulmaz şiirler yazmıştır.

Şiirlerinde aşk, doğa, ölüm gibi konular derin bir anlatımla, düşündürücü bir nitelikte işlenmiştir.

Ahmet Muhip Dıranas, az ve öz yazan şairlerimizdendir. Çeşitli dergilerde yayınlanan şiirleri neredeyse elli yıl sonra 1974 yılında kitap halinde yayınlanabilmiştir.

Eserleri

Şiir
Şiirler (1974)
Kırık Saz (1975, Tevfik Fikret’ten)
Oyun
Gölgeler (1947)
O Böyle İstemezdi (1948)
Çeviri Oyun
Aptal (1940, Dostoyevski’den uyarlama, F. Neziere / S.W. Bienstock)
İnceleme
Fransa’da Müstakil Resim (1937, Cahit Sıtkı ile birlikte – iki cilt)
Şiir Çevirisi
Çalar Saat – Baudelaire

Genel Değerlendirme

Şiirin en belirgin özelliği; yaşanan duyguların farklı bir biçimde, farklı çağrışımlar yapacak şekilde yazılmasıdır.

Şairin, kendine özgü buluşları ve duyguları somut nesnelerle anlatması şiire ayrı bir hava katmıştır. Şiir herkesin anlayabileceği ancak farklı duyguları çağrıştıran bir tarzda yazılmıştır. Türk edebiyatı içersinde çok okunan ve çok beğenilen bir yere sahip olan şiir, herkesin anlatmak isteyip de anlatamadığı duyguları yansıtmaktadır.