Yollar Şiiri İncelemesi

 Yollar

Bir lâmba hüzniyle

Kısıldı altın ufuklarda akşamın güneşi;

Söndü göllerde aks-i girye-veşi

Gecenin âvdet-i sükûniyle

Yollar

Ki gider kimsesiz, tehi, ebedi,

Yollar

Hep birer hatt-ı pür-sükût oldu

Akşamın sîne-i gubârında

Onlar

Hangi bir belde-i hayâle gider,

Böyle sessiz ve kimsesiz şimdi?

Meftûr

Ve muhteriz yine bir nefha-yi hayâl esiyor;

Bu nefta dalları bî-tâb ü bî-mecâl uyutur.

Sonra eyler giyâhı nâlende,

Sonra âgûş-i ufk içinde ölür…

Ey kalb!

Seni öldürmesin bu sâye-i şeb,

İşte bir dest-i sâhir ü mahfi

Sana nûr-i nücûmu indirdi.

Kuruldu işte, mesâfât içinde, lâl-i mesâ

Bütün meâbid-i hiss ü meâbid-i hulyâ

Bütün meâbit-i mechûle-i ümmîd-i beşer…

Gurûb içinde bu eşkâl-i bî-hudûd-ı zeheb

Zücâc-ı san’at ü fikretle yükselir hep;

Büyük denizlere benzer eteklerinde sükût,

Sükût-ı nâ-mütenâhi, sükût-ı nâ-mahdût,

Sükût-ı afv ü emel…

Bir el

Deriçelerde bir altın ziyâ yakıp indi,

Aktı âb-ı sükûta yıldızlar

Bütün sular zehebî lerzelerle işlendi.

Tâ öteden,

Şimdi zer gözleriyle tâ öteden,

Gam-ı ervâhı vecde da’vet eder

Bütün meâbid-i meçhûle ümid-i beşer,

Bütün meâbid-i vecdin soluk ilâheleri

Birer birer iniyor, gözlerinde rü’yâlar;

Dudaklarında ziyâ-dâr ü muhteriz titrer

Akşamın bûse-i huzû-eseri.

Soluk ve gölgeli sîmâlarında reng-i mesâ

Nakşeder bir teheyyüc-i rü’yâ

Biri yorgun semâ-yı lâl’e bakar,

Biri bir gölge meyş ü gaşyîle

Miyâh-ı râkide samt ü hâb içinde akar;

Biri bir erganûn-ı eb’âdı

Dinliyor, gölgelerde ser-be-zemin,

Biri altın göziyle, gûyâ ki,

Sana ey kalb-i mübhem ü bâki

“Gel!” diyor.

Lâkin

İniyor

İşte leylin zalâm-ı bî-dâdı…

Yollar,

Âh ey kimsesiz giden yollar,

Yolların ey sükût-ı hüzn-eseri,

Bugünün inmeden şeb-i kederi,

Meâbid-i emel ü histe sönmeden bu ziyâ,

Ölmeden onların ilâheleri,

Âh gitmez mi, kimsesiz, sessiz

Yollar,

Âh gitmez mi, hatt-ı sâkitiniz.

Şimdi zer gözleriyle, tâ öteden

Tâ öteden

Gam-ı ervâhı vecde da’vet eden

Uzak meâbid-i pür-nûr-ı vecd ü rü’yâya

Ki câ-be-câ kapıyor bâb-ı vâ’dini sâye

                          Ahmet Haşim

Günümüz Türkçesiyle

Bir lamba hüznüyle

Kısıldı altın ufuklarda akşamın güneşi;

Söndü göllerde ağlamaklı yansıması

Gecenin durgun geri dönüşüyle…

Yollar

Ki gider kimsesiz, boş, sonsuz,

Yollar,

Hep birer sessizlik çizgisi oldu

Akşamın tozlu göğsünde.

Onlar

Hangi bir hayal beldesine gider

Böyle sessiz ve kimsesiz şimdi?

Bezgin

Ve çekingen yine bir hayal yeli esiyor;

Bu esinti dalları bitkin ve güçsüz uyutur,

Sonra otları inletir,

Sonra ufkun kucağında ölür…

Ey kalp!

Seni öldürmesin bu akşam gölgesi,

İşte bir büyüleyici ve gizli el

Sana yıldızların aydınlığını indirdi.

Kuruldu işte, uzaklıklar içinde, akşamın kızıllığı,

Bütün duygu tapınakları ve hayal tapınakları

Bütün insan umudunun bilinmeyen tapınakları…

Gün batımında bu sınırsız altın biçimler

Sanat ve düşüncenin sırçalarıyla yükselirler hep;

Büyük denizlere benzer eteklerinde sessizlik,

Sonsuz sessizlik, sınırsız sessizlik,

Bağışlama ve dileme sessizliği…

Bir el

Pencerelerde bir altın ışık yakıp indi,

Aktı sessizlik suyuna yıldızlar

Bütün sular altın titreyişlerle işlendi.

Ta öteden,

Şimdi altın gözleriyle ta öteden,

Üzgün ruhları kendinden geçmeye çağırır

Bütün insan umudunun bilinmeyen tapınakları

Bütün coşku tapınaklarının soluk tanrıçaları

Birer birer iniyor, gözlerinde rüyalar;

Dudaklarında parlak ve çekingen titrer

Akşamın alçakgönüllü öpücüğü.

Soluk ve gölgeli yüzlerinde akşamın rengi

Bir rüya coşkusu çizer.

Biri yorgun kırmızı göğe bakar,

Biri bir gölgenin baygın yürüyüşüyle

Durgun sulara sessizlik ve uyku içinde akar;

Biri uzak bir orgu

Dinliyor, gölgelerde başı yere eğik,

Biri altın gözüyle, sanki

Sana ey belirsiz ve ölümsüz yürek

“Gel!” diyor.

Lakin

İniyor

İşte gecenin acımasız karanlığı…

Yollar,

Ah, ey kimsesiz giden yollar.

Yolların ey hüzünlü sessizliği,

Bugünün inmeden keder gecesi,

Dilek ve duygu tapınaklarında sönmeden bu ışık,

Ölmeden onların tanrıçaları,

Ah gitmez mi, kimsesiz, sessiz,

Yollar,

Ah gitmez mi susan çizgileriniz,

Şimdi altın gözleriyle, ta öteden

Ta öteden

Ruhların tasasını bir kendinden geçişe çağıran

Uzak ışık dolu coşku ve rüya tapınaklarına

Ki yer yer kapıyor verdiği sözün kapısını gölge.

Şiirin Biçim Yönünden İncelenmesi

Nazım biçimi: Şiir, “serbest müstezat” biçiminde yazılmıştır.

Nazım birimi: Şiir bentlerden oluşmuştur.

Ölçüsü: Şiir, “aruz ölçüsü” nün değişik kalıplarıyla yazılmıştır.

Uyak düzeni: Şiirin belli bir uyak düzeni yoktur. Uyaklar belli bir düzene göre değil serbest olarak kullanılmıştır.

Şiirin Ahenk Unsurları

“Yollar” şiiri “serbest müstezat” biçiminde yazılmıştır. Şairi bu biçimi kullanmaya yönelten etken, şiiri musikiye yaklaştırma düşüncesidir. Bu düşünce şiirin genel yapısına olduğu kadar ayrıntılarına da hâkimdir. Birbirinin aynı veya birbirine benzer kelimelerin düzensiz aralıklarla tekrarına dayanan bu yapı şiirin bütününde kendini güçlü bir biçimde hissettirir.

Yollar

Ki gider kimsesiz, tehi, ebedi,

Yollar

Hep birer hatt-ı pür-sükût oldu

Akşamın sîne-i gubârında

Yollar,

Âh ey kimsesiz giden yollar,

Yolların ey sükût-ı hüzn-eseri,

Bugünün inmeden şeb-i kederi,

Yollar,

Âh gitmez mi, hatt-ı sâkitiniz.

Şimdi zer gözleriyle, tâ öteden

Dizelerinde görüldüğü gibi, ahenk açısından birbirine benzer ses ve kelimelerin tekrarı, şiiri musiki yönünden güçlendirmektedir. Ayrıca şiirde, uzun ve kısa dizelerin serbestlik içinde kullanılması şiire ayrı bir ahenk kazandırmaktadır.

Şiirin İçerik Yönünden İncelenmesi

Açıklama – yorum

Ahmet Haşim, “Yollar” adlı şiirinde hayalle - gerçek arasında gezinmektedir. Bu gezinme sembolizmin de etkisiyle doruk noktasına çıkar. Şair, adeta kelimelerle resim çizer. Şiirdeki bu çizim aynı zamanda bilinçaltındaki çatışmaların da ortaya çıkmasının bir göstergesidir.

Bir lamba hüznüyle

Kısıldı altın ufuklarda akşamın güneşi;

Söndü göllerde aks-i girye-veşi

Gecenin avdet-i sükûniyle…

Şiirde geçen “hüzniyle, kısıldı, söndü, aks-i girye-veşi, sükûniyle” kelimelerinden şairin ruhen bitmek, tükenmek üzere olduğu anlaşılır. Şiirde ilk olarak karşımıza çıkan bu tükeniş, yaşadığı ortamdan soyutlanmış bir kişinin açılımını yansıtır. Şairin yaşamına baktığımızda hep bir kapanma, saklanma hissi vardır. Kendini çirkin bir kişi olarak gören şair, gündüzleri dışarı çıkmayı sevmez, geceyi ayıpları ve kusurları örten bir ortam olarak görür.

Yollar

Ki gider kimsesiz, tehi, ebedi,

Yollar

Hep birer hatt-ı pür-sükut oldu

Akşamın sîne-i gubarînda.

Onlar

Hangi bir belde-i hayâle gider

Böyle sessiz ve kimsesiz şimdi?

Şiirde “yol” mecaz anlamda kullanılır. Şairin yolu; özleme, arzuya ve sevgiye gider. Bu yolu şair, farklı bir dünyaya giden araç olarak görür. Zira yollar, bireyi gitmek istediği yere götürür. Şairi hayalini kurduğu beldeye götürecek olan yollar “kimsesiz, tehi, ebedi ve pür-sükût”tur. Gitmek istediği yer ise “belde-i hayal”dir. Yaşadığı ortamdan kaçıp kurtulmak isteyen şair, zihninde “açık, geniş ve hayali bir belde” kurarak düşlerini ve özlemlerini oraya taşır ve gerçek mutluluğu orada bulur.

Meftûr

Ve muhteriz yine bir nefha-i hayâl esiyor;

Bu nefha dalları bî-tâb u bî-mecâl uyutur.

Sonra eyler giyâhı nâlende,

Sonra âgûş-i ufk içinde ölür…

Şiirde “meftûr, bî-mecâl, ölür” sözleri yine yaşadığı ortamın içersinde şairin kendine yer bulamamasının göstergesidir. Böylesine bir ortamda yaşamak zorunda kalan şair, mutsuzdur. Şiirin ikinci dizesinde sezilen barınamayış bu dizelerde pekişir ve “sonra ufkun kucağında ölür…”

Gerçekliğin bunalttığı ve sıktığı şair, bir kaçış yolu olarak seçtiği “yollar” ile yıldızlara açılacak ve ruhunu dinginleştirerek huzuru bulacaktır.

Ey kalb!

Seni öldürmesin bu sâye-i şeb,

İşte bir dest-i sâhir ü mahfi,

Sana nûr-ı nücûmu indirdi.

Bulunduğu ortamda yaşadığı karamsarlığı dile getiren şair, kendi içine dönerek kötülükleri ve karanlıkları silmek ister. Ne var ki şair, içinde bulunduğu karmaşık durumdan kurtulamaz.

Kuruldu işte, mesâfât içinde, lâl-i mesâ

Bütün meâbid-i hiss ü meâbid-i hülyâ

Bütün meâbid-i meçhûle-i beşer…

Dizelerindeki “lâl-i mesâ, meâbid, meçhul” sözcükleri kapalı, dar mekânların en somut örnekleridir. Şair, uzaklarda, akşamın kızıllığında duygu ve hayal tapınaklarının kurulduğunu belirterek, en derin anlamda bulunduğu ortamdan uzaklaşma isteğini dile getirir.

Soluk ve gölgeli simâlarında reng-i mesâ

Nakşeder bir teheyyüc-i rüyâ

Biri yorgun semâ-yı lâl’e bakar,

Biri bir gölge meyş ü gaşyile

Miyâh-ı râkide samt u hâb içinde akar;

Şiirdeki “reng-i mesâ, teheyyüc-i rüyâ, sema-yı lale, miyâh-ı râkide” sözcükleri şairin hayallerini süsleyen “belde-i hayal”in soyut göstergeleridir. Hayal edilen yerin güzel kokuları, düşleri, sakin suları insanı kendine çekerek yok oluştan varoluşa götürür.

Bir el

Deriçelerde altın ziyâ yakıp indi,

Aktı âb-ı sükûta yıldızlar

Şiirde hayal beldesinden gelen “ötelerin çağrısı” ilk olarak bu dizelerde karşımıza çıkar. Bir el insanı bu çekiliş cazibesinin derinliklerine davet eder.

Tâ öteden,

Şimdi zer gözleriyle tâ öteden,

Gam-ı ervâhı vecde davet eder.

Dizelerinde öteden gelen çağrı “Üzgün ruhları kendinden geçmeye çağırır” dizesiyle vurgulanır.

Biri bir erganûn-ı eb’âdı

Dinliyor, gölgelerde ser-be-zemin,

Biri altın gözüyle, gûyâ ki,

Sana ey kalb-i mübhem ü bâki

“Gel!” diyor.

Lâkin

İniyor

İşte leylin zalâm-ı bi-dâdı

Bu dizelerdeki anahtar sözcük “gel” çağrısıdır. Karşı konulamaz bir istekle kendini “belde-i hayale” kaptıran şaire, içinde bulunduğu çıkmazdan dolayı kurguladığı yapay cennete gitme düşüncesi her zaman cazip gelecektir.

Yollar,

Âh ey kimsesiz giden yollar,

Yolların ey sükût-ı hüzn-eseri,

Bugünün inmeden şeb-i kederi,

Meâbid-i emel ü histe sönmeden bu ziyâ,

Ölmeden onların ilâheleri,

Âh gitmez mi, kimsesiz, sessiz

Yollar,

Âh gitmez mi, hatt-ı sâkitiniz.

Şimdi zer gözleriyle, tâ öteden

Tâ öteden

Gam-ı ervâhı vecde da’vet eden

Uzak meâbid-i pür-nûr-ı vecd ü rü’yâya

Ki câ-be-câ kapıyor bâb-ı vâ’dini sâye

Şiirin sonunda doruğa uzanan duygu tapınakları ve tanrıçalarına duyulan özlem, şair üzerinde etkisini yoğun bir biçimde gösterir. Bulunduğu ortamdan bunalan şair, hayalinde kurduğu beldeye derin bir özlem duymaktadır. Bu belde öylesine büyülüdür ki ona karşı durmak mümkün değildir. Şair, hayatın tüm zorlukları karşısında hayallerine sığınır.

Şiirin teması: bilinmeyen, hayali bir ülkeye duyulan özlemdir.

Şiirdeki Söz Sanatları

Şiirde yoğun olarak mecaz, kişileştirme (teşhis) ve benzetme (teşbih) sanatları kullanılmıştır. Bunlardan bazıları:

Şiir boyunca geçen “yollar” kelimesi mecaz anlamda kullanılmıştır.

“Bir lamba hüzniyle” dizesinde kişileştirme sanatı

“altın ufuklar” sözünde benzetme sanatı

“aks-i girye-veşi (ağlamaklı yansıma) sözünde kişileştirme sanatı

“Gecenin avdet-i sükniyle” (gecenin durgun geri dönüşü) sözünde kişileştirme sanatı

“Yollar / Hep birer hatt-ı pür sükût oldu” dizesinde geçen “hatt-ı pür sükût” (sessizlik çizgisi) sözünde benzetme sanatı

“Akşamın sine-i gubarında” (akşamın tozlu göğsünde) sözünde kişileştirme sanatı

“Onlar hangi belde-i hayale gider” dizesinde istifham (soru sormak) sanatı

“Meftur / ve muhteriz yine bir nefha-yi hayal esiyor” (bezgin ve çekingen yine bir hayal yeli esiyor) dizesinde kişileştirme sanatı

“Büyük denizlere benzer eteklerinde sükût” dizesinde benzetme sanatı

“İşte leylin zalâm-ı bi-dâdı” (işte gecenin acımasız karanlığı) dizesinde kişileştirme sanatı

“Ki câ-be-câ kapıyor bâb-ı vâ’dini sâye” (Ki yer yer kapıyor verdiği sözün kapısını gölge) dizesinde “kapı” kelimesinde mecaz, “kapıyor verdiği sözün kapısını gölge” sözünde kişileştirme sanatı vardır.

Dil ve Anlatım

Şiirin sembolizm akımının etkisinde yazıldığı görülür. Bu nedenle şair, duygu ve düşüncelerini doğrudan değil, dolaylı yollardan anlatmayı tercih etmiştir. Şair, söylemek istediklerini betimlemeler, mecazlar ve çağrışımlar yoluyla hissettirmeye çalışmıştır. Şiirde en çok “yollar”, “öteden”, “sükût”,”akşam”, “kimsesiz” kelimelerinin kullanıldığı görülür.

Şiirde akıcı bir dil kullanılmış, anlamdan çok musikiye önem verilmiştir.

Serbest müstezat tekniğine uygun olarak yazılan şiirde anlam, tek bir dizede başlayıp bitmez, diğer dizelerde de devam eder. Böylece şiir, hem ahenk hem de anlam yönünden bütünlük kazanmış olur.

Şair Hakkında - Ahmet Haşim

Gerçek dünyanın değil, bunların kendisinde uyandırdığı izlenimleri ve çağrışımları şiir yoluyla yansıtan Ahmet Haşim, modern Türk şiirinin kurucularından biri olarak görülmektedir. “Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden” dizeleriyle bir döneme damga vuran şair, sembolizmden büyük ölçüde etkilenmiş ve bunu şiirlerine yansıtmıştır.

Hayatı

Ahmet Haşim, 1887’de Bağdat’ta doğdu. Babası Fizan mutasarrıflarından Arif Hikmet Bey, annesi Sara Hanım’dır. Ahmet, biri kız, ikisi erkek, üç kardeşten en büyüğüdür.

Ahmet Haşim’in çocukluğu Bağdat’ta tam bir Arap çevresi içinde geçti. Şair, babasının memur olması nedeniyle pek çok yerde bulundu. Düzenli bir hayat yaşayamadı. Annesini sekiz yaşlarındayken kaybetti. Bu ölüm, onda derin ve silinmez izler bıraktı. Bu izler daha sonra şiirlerine ümitsizlik, dehşet, korku, nefret gibi karamsar duyguların yansımasına neden oldu. İstanbul’a babasıyla birlikte geldiğinde hiç Türkçe bilmiyordu.

Şair, İstanbul’a geldikten sonra ilk yılı Numune-i Terakki okulunda, Türkçesini kuvvetlendirmek için okudu. Daha sonra Galatasaray Sultanisi’ne kaydedildi. Yaşı ve sınıfı ilerledikçe edebiyata olan hevesi de artmaya başladı. Bunda edebiyat öğretmeni Ahmet Hikmet Müftüoğlu’nun etkisi olduğu kadar, bir arkadaşından aldığı Fransız Şiir Antolojisi’nin de büyük etkisi vardı. Okulda tanıdığı bir başka edebiyat heveslisi de İzzet Melih’ti. Bu arkadaş çemberine daha sonra Hamdullah Suphi Tanrıöver, Emin Bülent Serdaroğlu ve Abdülhak Şinasi Hisar da katıldı. Zaman zaman bir araya gelerek hararetli edebiyat tartışmaları ve sohbetleri yapan bu gruptan, ilk olarak şiirleri edebi bir dergide yayınlanan Ahmet Haşim oldu. Mecmua-i Edebiye isimli bu edebiyat dergisinde Ömer Seyfettin’in şiirleri de yayınlanmaktaydı.

1907’de Mekteb-i Sultani’yi bitirince Reji İdaresine (Tekel İdaresi) memur olarak girdi. Bir taraftan da Mekteb-i Hukuk’a devam eden Haşim, İzmir Sultanisi Fransızca öğretmenliğine atanınca hukuk öğrenimini bıraktı.

İki yıl sonra İstanbul Maliye Nezareti tercümanlığına atanması dolayısıyla tekrar İstanbul’a döndü. 1909’da başlayan Fecr-i Ati hareketine katıldı. Pek çok şiiri yayınlandı. Özellikle “Göl Saatleri” ve “Şi’r-i Kamer” isimli şiirleri büyük ilgi uyandırdı.

Ahmet Haşim, her ne kadar Fecr-i Âti hareketi içinde görülse de bu grubun toplantılarına pek katılmadı. Fecr-i Âti topluluğunun dağılmasından (1913) sonra uzun bir sessizlik dönemi geçiren şair, Birinci Dünya Savaşı’nın başlamasıyla dört yıl ihtiyat zabiti (yedek subay) olarak görev yaptı.

Savaştan sonra Düyun-u Umumiye ve Osmanlı Bankası’nda görev yaptı. Bu görevlerini Sanayi-i Nefise Mektebi (Güzel Sanatlar Akademisi) estetik ve mitoloji öğretmenliği, Harp Akademisi ve Mülkiye Mektebi Fransızca öğretmenliği takip etti.

Ahmet Haşim, bir taraftan memuriyet hayatına devam ederken diğer taraftan da “Akşam” gazetesinde yazılar yazmaya başladı. Bu yazıların bir kısmını daha sonra “Gurabahane-i Laklakan” adlı kitabında topladı. 1921’de “Dergâh” dergisine yazdığı şiirlerin bir kısmını da “Göl Saatleri” adıyla yayınladı.

1926’da “Resimli Kitap”, “Dergâh”, “Yeni Mecmua” dergilerinde yayınladığı şiirlerini bir araya getirerek “Piyale” isimli kitabında topladı. Aynı yıllarda “İkdam” gazetesinde fıkra yazarlığı yaptı. Bu gazetede yazarken alaycı, saldırgan bir üslup kullanması, eleştirilerde ölçü gözetmemesi yüzünden sert tepkilerle karşılaştı. Bu nedenle Peyami Safa ile aralarında kalem kavgaları oldu.

Hastalığının tedavisi için 1924 ve 1926’da iki kez Paris’e, 1932’de Frankfurt’a gitti ancak iyileşemeden döndü. Güncel sorunları, makalelerinin bir kısmını, Paris gezi notlarını da ekleyerek “Bize Göre” adlı kitabında topladı. Frankfurt’taki günlerini de “Frankfurt Seyahatnamesi” adlı kitabında anlattı.

Son yıllarını hastalıklarla geçiren şair, bu yıllarda kıtalardan oluşan küçük şiirler yazdı. 4 Haziran1933’te hayata gözlerini yumdu.

Edebi Kişiliği

Ahmet Haşim’in hayal dünyasını ve dolayısıyla şiirlerindeki egemen duyguyu anlayabilmek için hayatındaki dönüm noktalarını da iyi anlamak gerekir. Şairin hayatındaki en kalın çizgiyi, bulunduğu ortama uyum sağlayamamak oluşturuyordu.

Haşim’in ruhsal durumunu anlayabilmek için çocukluğuna inmek gerekir. Haşim, çocukluğunda zeki olduğu kadar duygusal bir yapıya da sahipti. Çocukluk yıllarının sıkıntılı geçmesinde hasta bir anne ve sert mizaçlı bir babanın büyük rolü vardı. Aile hayatındaki huzursuzluk, şairin ruhsal ve bedensel gelişmesinde hayli etkili oldu. Bünyesindeki zayıflık ve hassas ruhsal yapısı nedeniyle aradığı şefkati, sadece anne kucağında buluyordu. Her akşamüstü Bağdat’ın Dicle kıyılarında yaptıkları gezintiler, onları birbirine daha da bağlıyordu. Annesiyle birbirlerine çok bağlı ve çok yakın olmakla birlikte gelecekten hiç ümitli değillerdi. Korku, endişe ve ümitsizlik peşlerini hiç bırakmadı. Annesinin ölümü ise ona hiç unutamayacağı bir acı yaşattı.

Okul yıllarında sıkıntıları devam etti. Aile çevresindeki şefkat eksikliğinin yarattığı yalnızlık duygusu gitgide derinleşti. Bunun sonucunda kendi kabuğuna çekilme duygusu ağır bastı. İstanbul’a uzak bir Arap çevresinde, Bağdat’ta doğduğu için okul arkadaşları arasında şaka olarak takılan “Arap Haşim” lakabı daha sonraki yaşantısında da devam etti. Bu da şairi, yabancılık, yalnızlık ve huzursuzluğa sürükledi. Haşim, çevresinde bulamadığı sevgi ve şefkati hayal dünyasında, çocukluk anılarına dönerek gidermeye çalıştı. “Şi’r-i Kamer” ve “Hilal-i Semen” şiirlerinde bu durum açıkça görülmektedir.

Şair, kendisine yakınlık göstermeyen insanlara karşı bencil ve kırıcı davranırdı. Etrafındaki herkese şüpheyle bakardı. Bu ruh hali içinde sinirleri sürekli gergindi ve en ufak bir sorunla karşılaştığında ortalığı kırar dökerdi. Bu nedenle huzura erebilmek için gururunu kırabilecek kişilerden uzak dururdu. Dostlarını, çoğunlukla basit, kendisine saygı gösteren, gösterişsiz insanlardan seçmesi bundan dolayıdır.

Ahmet Haşim’in şiirleri üç farklı dönemde incelenebilir: Birinci dönem, şairin çeşitli etkiler altında kaldığı, yolunu bulmaya çalıştığı dönemdir. İkinci dönem, asıl edebi kişiliğinin belirginleştiği dönemdir. Bunda Fransız şair Regnier’in etkisi büyüktü. Üçüncü dönemde ise şair, klasisizme yöneldi. Ancak şair, en çok empresyonizm (izlenimcilik) akımının etkisinde kaldı.

Ahmet Haşim’in, “Mecmua-i Edebiye” dergisinde yayınlanan şiirlerinde, o devrin bütün genç şairlerinde olduğu gibi Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin’den etkilendiği görülür. Bu döneminde o, aşk peşinde koşan, ancak aşkla kucaklaşmak yerine onun hayaliyle avunan biridir. Onda, aşk hiçbir dönemde gerçek olarak ortaya çıkmadı, sadece izleri, ıstırabı ve yıkıntıları kendini gösterdi. Şiirlerinde hayali bir sevgilinin yaşattığı aşk acılarını anlattı.

Şairin, “sanat için sanat” ilkesine bağlanması ve sembolizm akımına kayması, biraz da sosyal hayatının eksikliklerinden kaynaklanmaktadır. İkinci döneminde şair, yavaş yavaş kendini bulmaktadır. Bu durumunu en iyi “Melali (hüzün) anlamayan nesle aşina (tanıdık) değiliz” dizesinde ifade etti. Bu dönemde şair yavaş yavaş Abdülhak Hamit’in etkisinden kurtuldu. Bir taraftan hüznü, diğer taraftan hayatın ve doğanın yansımalarını ustaca işledi. Şiir dili daha da gelişti, iyice olgunlaştı. Acılarını gizlemeye çalıştı, şiirine canlı renkler ekledi. Dili daha etkileyici, görüşü daha keskindi.

Haşim’in şiir hakkındaki görüşleri Mallerme çizgisine ve “saf şiir” anlayışına uygundur. Bu anlayışa göre, kelimelerin ses değeri anlam değerinden daha önemlidir. Şiirde, anlam açıklığı değil, ahenk önemlidir. Sesler ve kelimeler bilinçaltına seslenmeli ve bir takım çağrışımlar yapmalıdır. Şiir, anlaşılmak için değil, hissedilmek için okunmalıdır. Bu görüş sembolizm akımına da uymaktadır. Ancak şair, sembolist değildir, sadece sembolizmden etkilenmiştir. Şiirlerinde en çok “akşam, gurup (gün batışı), şafak, ay, yıldızlar, deniz, göl, kuşlar, orman” sembollerini kullanır.

Ahmet Haşim’in kelimeleri ve üslubu genellikle içeriğe uygun bir karakter taşır. Şiirlerinde çeşitli nazım biçimlerini deneyen şairin en beğendiği biçim “serbest müstezat” biçimidir. Bununla birlikte şiirlerinde, dörtlükleri de kullanır. Şairin kullandığı bir başka nazım şekli de “sone”dir. Şiirlerinin tamamını aruz ölçüsüyle yazan şair; üçlü, beşli, altılı ölçüleri de denedi, aynı şiir içinde bunları karışık olarak kullandığı da oldu.

Gazete ve dergilerde makaleler, fıkralar ve gezi yazıları yazdı. Bu yazılar, zaman zaman iç dünyasından sıyrılan Haşim’in dış dünyayı ve orada olup bitenleri nasıl gördüğünü anlatması bakımından önemlidir. Ancak bu geçici ve yüzeysel ilişkiler ona gerçeklik duygusu kazandıramamış ve onu öznel görüşlerin etkisinden kurtaramamıştır. Buna rağmen ince nükteleri, şaşırtıcı buluşları, iğneleyici sözleri, kıvrak zekâsı ve renkli üslubu, yazılarına apayrı bir çekicilik katmıştır.

Eserleri

Şiir
Göl Saatleri (1921)
Piyale (1926)
Bütün Şiirleri (1987)
Fıkra
Gurabahane-i Laklakan (1928)
Bize Göre (1928)
Gezi Yazısı
Frankfurt Seyahatnamesi (1933)

Genel Değerlendirme

Ahmet Haşim’in “Yollar” adlı şiiri, Türk edebiyatında sembolizmin etkisiyle yazılmış, şairin iç dünyasını ve şiir anlayışını en iyi yansıtan şiirlerinden biridir.

Şair, seçtiği kelimeler ve bu kelimelerden doğan ahenkle, kullandığı renklerle ve oluşturduğu tablolarla, kendi içinde kurguladığı dünyanın kapılarını bizler için aralar. İçinde bulunduğu duygu, hayal ve özlemlerini kendine özgü, başarılı bir biçimde yansıtır.